Okrągłe pół wieku istnienia obchodzi Elektrownia Wodna Dębe. Do użytku została oddana 22 lipca 1963r.

W tym roku obchodzimy 50- lecie Jeziora Zegrzyńskiego, którego powstanie było możliwe dzięki budowie Stopnia Wodnego Dębe i Elektrowni Wodnej Dębe. Chociaż obchody jeziora rozpoczęły się już 24 maja 2013 roku uroczystą konferencją, która odbyła się w Serocku przy udziale organizatorów oraz Sponsora - PGE Obrót S.A., to 22 lipca 1963r. jest oficjalnie uznawany za dzień uruchomienia Elektrowni Wodnej Dębe.

Ogólną lokalizację Zalewu Zegrzyńskiego ustalono 13 lutego 1951 roku, a Stopnia Wodnego Dębe 20 września 1955 roku. Dla ówczesnych władz ważne było rozwijanie transportu wodnego. Zrodził się pomysł utworzenia drogi wodnej wschód - zachód rzekami Bug, środkowym odcinkiem Wisły i Notecią. Na Bugu zaplanowano budowę 5 stopni tworzących kaskadę. Stopień Wodny w Dębem na Narwi wybudowano jako pierwszy, do dzisiaj pozostał jedynym. W momencie powstawania był też pierwszym w Polsce obiektem tego typu na rzece nizinnej. Powstały jaz, elektrownia, pompownie. Zaprojektowano także śluzę, której ostatecznie nie wybudowano. Miejsce na nią znajduje się przy stopniu do dzisiaj.

Pierwszy etap... i ostatni

Pomysł budowy stopnia wodnego Dębe narodził się w Centralnym Urzędzie Gospodarki Wodnej. Inwestorem była "Bugobudowa". Budowę obiektu rozpoczęto w 1958 roku, a zakończono dokładnie 22 lipca 1963 roku. Początkowo miał to być jeden ze stopni kaskady Bugu, ale pozostał niestety stopniem jedynym. Dokumentację techniczną opracowało Centralne Biuro Studiów i Projektów Budownictwa Wodnego "Hydroprojekt" w Warszawie. Generalnymi wykonawcami były przedsiębiorstwa: Warszawskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Wodnego-Inżynieryjnego "Hydrobudowa 1" i "Hydrobudowa 6". Jednocześnie ze stopniem został wykonany kanał Żerań i Zegrze ze śluzą na Żeraniu.
Stopień piętrzący wybudowano w dwóch etapach. W I etapie pod osłoną grodzy ze ścianki larsenowskiej wybudowano jaz i elektrownię z przepławką dla ryb, z ubezpieczeniami na górnym i dolnym stanowisku oraz inne obiekty zlokalizowane na lewym brzegu - poza naturalnym korytem rzeki.
W II etapie po przegrodzeniu rzeki i skierowaniu wody na jaz, wykonano zaporę ziemną łączącą jaz z prawym brzegiem.

91 GWh prądu rocznie

Budynek elektrowni stanowi element piętrzący wodę. Jego część podziemna składa się z dwóch bloków żelbetowych, a w każdym z nich zamontowane zostały dwie turbiny. Część nadziemną stanowi hala maszyn z pomieszczeniami technologicznymi, nastawnią, rozdzielnią niskiego napięcia oraz halą montażową. Podstawowe wyposażenie elektrowni stanowią cztery turbozespoły z turbinami Kaplana o średnicy wirnika 4,8 m sprzężone z generatorami o mocy 6,25 MVA każdy. Moc instalowana elektrowni wynosi 20 MW, a średnia produkcja roczna to 91 GWh. Elektrownia połączona jest z Krajowym Systemem Elektroenergetycznym pięcioma liniami o napięciu 110 kV poprzez dwa transformatory blokowe o mocy 16 MVA każdy.

Dwie duże awarie

Podczas 50 letniej pracy elektrownia wyprodukowała  ok. 4 696 GWh energii elektrycznej. Dłuższe wyłączenia pracy turbozespołów dla przeprowadzenia awaryjnych remontów zdarzyły się dwukrotnie: pierwsze po trzydziestu latach pracy elektrowni w 1993 r., gdzie urwała się jedna z łopat turbozespołu nr 2 i stwierdzono drgania odczuwalne w całej elektrowni, drugie awaryjne wyłączenie wystąpiło po kolejnych 20 latach, gdzie stwierdzono uszkodzenie chłodnicy turbiny i niewielki wyciek oleju w turbozespole nr 4.

Czysta energia

"To perełka wśród elektrowni, choć niewielka, to dostarcza czystą i zdrową energię elektryczną, z której mogą korzystać klienci PGE" - mówi Paweł Prządka - Prezes Zarządu spółki PGE Obrót, która jest obecnie właścicielem elektrowni.

Zdjęcia z budowy elektrowni w Narodowym Archiwum Cyfrowym.