Tańszy zamiennik albo dopłata. Szykują się zmiany w bezpłatnych lekach

Duża zmiana szykuje się dla milionów pacjentów korzystających z bezpłatnych leków. Ministerstwo Zdrowia chce ograniczyć finansowanie najdroższych preparatów, jeśli na rynku dostępne są ich tańsze odpowiedniki. Pierwsze zmiany mają pojawić się już na najbliższej liście refundacyjnej. Dla części osób może to oznaczać konieczność zmiany przyjmowanego leku albo dopłatę do dotychczasowego preparatu.

O przygotowywanych zmianach poinformował we wtorek, 8 września, „Dziennik Gazeta Prawna”. Chodzi o wykazy bezpłatnych leków przeznaczonych przede wszystkim dla seniorów po 65. roku życia, dzieci i młodzieży oraz kobiet w ciąży.

Skala programu jest ogromna. Jak podaje DGP, w 2025 roku bezpłatne leki kosztowały Narodowy Fundusz Zdrowia 9,89 mld zł. Zdecydowaną większość tej kwoty – aż 9,11 mld zł – stanowiły preparaty wydawane osobom powyżej 65. roku życia.

Ministerstwo Zdrowia chce ograniczyć sytuacje, w których państwo w całości finansuje drogi preparat, mimo że obok dostępny jest znacznie tańszy lek zawierający tę samą substancję czynną. Resort przekonuje, że pacjent nadal będzie mógł otrzymać leczenie bezpłatnie, ale niekoniecznie pod tą samą nazwą handlową, którą znał do tej pory.

To właśnie cena ma być jednym z najważniejszych elementów branych pod uwagę przy porządkowaniu wykazów. Ministerstwo chce, aby w grupach, w których dostępnych jest kilka odpowiedników tego samego leku, państwo nie musiało finansować najdroższego produktu tylko dlatego, że znajduje się on obecnie na liście bezpłatnej.

Jeden lek kosztuje 60 zł, inny nawet kilkaset

Różnice potrafią być bardzo duże. „Dziennik Gazeta Prawna” przywołuje przykład leków przeciwzakrzepowych. W jednej grupie terapeutycznej preparat oryginalny może kosztować pacjenta około 300 zł miesięcznie, podczas gdy jego tańszy odpowiednik po wygaśnięciu ochrony patentowej kosztuje około 60 zł.

Wcześniejsze analizy NFZ pokazywały podobną skalę różnic. Preparaty zawierające tę samą substancję czynną, w tej samej dawce i postaci, mogły kosztować od około 65 do nawet 370 zł za opakowanie. Z punktu widzenia Funduszu finansowanie najdroższego z nich oznacza więc wielokrotnie wyższy wydatek za terapię opartą na tej samej substancji.

W praktyce zmiana może wyglądać tak: pacjent, który dziś bezpłatnie odbiera konkretny lek znanej mu marki, po zmianie wykazu nadal otrzyma bezpłatne leczenie, ale apteka lub lekarz może zaproponować tańszy odpowiednik innego producenta. Jeżeli chory będzie chciał pozostać przy dotychczasowym preparacie, może się okazać, że trzeba będzie za niego zapłacić.

I właśnie tutaj pojawiają się największe obawy lekarzy. Dla młodego pacjenta zmiana nazwy czy wyglądu opakowania może nie mieć większego znaczenia. W przypadku seniora przyjmującego codziennie kilka albo kilkanaście różnych preparatów sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana.

Lekarze ostrzegają przed zamieszaniem

Cytowany przez DGP dr Dominik Lewandowski z Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce zwraca uwagę, że program bezpłatnych leków poprawił tzw. adherencję, czyli przestrzeganie przez pacjentów zaleceń dotyczących terapii. Chorzy regularniej wykupują i przyjmują preparaty, jeśli nie muszą za nie płacić.

Częste zmiany mogą działać w przeciwną stronę. Starsza osoba może otrzymać lek o tej samej substancji czynnej, ale pod zupełnie inną nazwą, w innym opakowaniu i wyglądający inaczej. To zwiększa ryzyko pomyłki, szczególnie gdy pacjent przyjmuje wiele leków jednocześnie.

Lekarze zwracają też uwagę, że zamienniki zawierające tę samą substancję czynną nie muszą być pod każdym względem identyczne. Różnić mogą się składnikami pomocniczymi, a poszczególni pacjenci mogą odmiennie reagować na zmianę konkretnego preparatu.

Nie oznacza to, że tańszy zamiennik jest automatycznie gorszym lekiem. Problemem może być przede wszystkim zmiana terapii u osoby, która od dłuższego czasu dobrze funkcjonuje na konkretnym preparacie.

Co może zniknąć? Konkretnej listy jeszcze nie ma

To najważniejsza informacja dla pacjentów: na razie nie opublikowano listy konkretnych leków, które mają stracić status bezpłatnych. Nie ma więc podstaw, aby dziś wskazywać nazwę preparatu i mówić pacjentowi, że za kilka tygodni na pewno będzie musiał za niego zapłacić.

Z informacji DGP wynika, że pod szczególną lupą znajdą się przede wszystkim droższe preparaty z grup, w których dostępne są tańsze odpowiedniki zawierające tę samą substancję czynną.

Wśród przykładów pojawiają się leki przeciwzakrzepowe. Zmiany mogą dotyczyć również niektórych kosztownych szczepionek, w tym preparatów przeciwko półpaścowi oraz RSV. Także tutaj nie wiadomo jeszcze, które konkretne produkty znajdą się ostatecznie poza bezpłatnym wykazem.

Dlatego osoby przyjmujące takie preparaty nie powinny obecnie samodzielnie zmieniać leczenia ani rezygnować z dotychczasowych leków. Konkretne decyzje będzie można podejmować dopiero po publikacji nowego wykazu i – w razie potrzeby – po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą.

Pierwsze zmiany już od października

Według ustaleń „Dziennika Gazety Prawnej” pierwsze efekty nowych zasad mają być widoczne na październikowej liście refundacyjnej. Jej projekt ma zostać przedstawiony jeszcze we wrześniu.

Pierwsza fala zmian prawdopodobnie nie będzie jeszcze oznaczała największych możliwych oszczędności. Eksperci cytowani przez gazetę oceniają, że mocniejszy efekt może być widoczny przy kolejnej aktualizacji wykazu, czyli na początku przyszłego roku.

Wcześniej analizowano warianty zakładające bardzo duże ograniczenie liczby produktów znajdujących się na bezpłatnym wykazie dla seniorów. Nie oznaczałoby to jednak usunięcia podobnej liczby terapii – w wielu przypadkach z listy wypadałaby jedna marka, podczas gdy pozostawałby inny lek z tą samą substancją czynną.

Ministerstwo: nie chcemy przepłacać

Ministerstwo Zdrowia nie ukrywa, jaki jest cel nowych zasad. Resort chce wykorzystać większą konkurencję między producentami i obniżyć kwoty płacone przez państwo za leki, dla których skończyła się ochrona patentowa i pojawiły się tańsze odpowiedniki.

Pod koniec sierpnia resort tłumaczył, że jeśli na rynku znajduje się równie skuteczny i bezpieczny preparat kosztujący kilkadziesiąt złotych, państwo nie powinno płacić kilkuset złotych za odpowiednik sprzedawany pod inną nazwą. Ministerstwo szacuje, że nowe zasady mogą pozwolić uwolnić setki milionów złotych, które następnie mogłyby zostać przeznaczone na finansowanie kolejnych terapii.

Eksperci wskazują jednak także na szersze ryzyko. Jeżeli najważniejszym kryterium stanie się wyłącznie najniższa cena, część producentów może zostać wyparta z rynku. To z kolei może zwiększać zależność Polski od leków oraz substancji czynnych sprowadzanych z Chin i Indii.

Na razie pacjenci powinni więc przede wszystkim czekać na publikację nowej listy. Dopiero wtedy będzie wiadomo, które konkretne preparaty pozostaną bezpłatne, które zostaną zastąpione tańszymi odpowiednikami i za które trzeba będzie ewentualnie dopłacić.