Mały badacz zamiast biernego słuchacza - jak rozbudzać dziecięcą ciekawość?

„Dlaczego?”, „co się stanie, jeśli…?”, „a jak to działa?” - dziecięce pytania potrafią pojawiać się jedno po drugim. To naturalny sposób poznawania świata, który warto wspierać nie tylko poprzez udzielanie odpowiedzi, lecz także zachęcanie do obserwowania, eksperymentowania i samodzielnego wyciągania wniosków. Jak może wyglądać taka edukacja w praktyce? Pokazuje to Baby City - dwujęzyczny żłobek i przedszkole na warszawskim Mokotowie, w którym dziecięca ciekawość jest punktem wyjścia do wielu codziennych aktywności.

Dziecko chce wiedzieć, ale przede wszystkim chce sprawdzać

Dorośli zdobywanie wiedzy często kojarzą z czytaniem, słuchaniem i zapamiętywaniem informacji. Kilkulatek poznaje świat inaczej. Potrzebuje dotknąć, zobaczyć, porównać, zbudować, rozłożyć na części albo sprawdzić, czy jego pomysł rzeczywiście zadziała. Nawet proste doświadczenie może stać się początkiem kolejnych pytań.

Warto więc wykorzystywać sytuacje, w których dziecko samo zauważa problem. Co sprawia, że jeden przedmiot unosi się na wodzie, a drugi tonie? Dlaczego cień zmienia długość? Jak zbudować konstrukcję, która nie przewróci się pod obciążeniem? Zamiast od razu podawać wyjaśnienie, można zachęcić kilkulatka do przewidywania wyniku i sprawdzenia własnej hipotezy.

Nie oznacza to pozostawienia dziecka bez wsparcia. Rola dorosłego zmienia się jednak z osoby przekazującej gotową wiedzę w kogoś, kto pomaga ją odkrywać. Pytania „jak myślisz?” albo „w jaki sposób możemy to sprawdzić?” uruchamiają zupełnie inny sposób działania niż polecenie zapamiętania prawidłowej odpowiedzi.

Takie podejście pozwala jednocześnie oswoić dziecko z tym, że pierwsza próba nie zawsze kończy się powodzeniem. Nieudana konstrukcja może zostać poprawiona, eksperyment powtórzony, a pierwotne przypuszczenie zmienione po zaobserwowaniu wyniku. Ciekawość łączy się wówczas z cierpliwością, elastycznością i gotowością do ponownego podjęcia wyzwania.

STEAM i projekty - jak Baby City wspiera naturalną ciekawość dzieci?

Na podobnych założeniach opiera się Curiocity™ - Baby City Early Learning Program realizowany w dwujęzycznym żłobku i przedszkolu działającym na warszawskim Mokotowie. Placówka funkcjonuje od 2007 roku, a w swojej metodyce łączy m.in. STEAM, pracę projektową, dwujęzyczność oraz uczenie się poza salą.

STEAM obejmuje pięć obszarów: naukę, technologię, inżynierię, sztukę i matematykę. W edukacji przedszkolnej nie oznacza to jednak wprowadzania szkolnego podziału na kolejne przedmioty. Poszczególne dziedziny mogą spotkać się w ramach jednego problemu lub projektu. Budowanie mostu z dostępnych materiałów może wymagać mierzenia, porównywania długości, sprawdzania stabilności konstrukcji i szukania sposobu na jej wzmocnienie. Projekt dotyczący roślin może natomiast połączyć obserwację przyrody, liczenie, dokumentowanie zmian i działania plastyczne. Punktem wyjścia pozostaje zagadnienie, które można zbadać z różnych stron i z wykorzystaniem wielu dziedzin nauki.

W Baby City wykorzystywana jest także praca projektowa. Nauczyciele podążają za zainteresowaniami dzieci, a realizowane tematy mogą rozwijać się wraz z pojawiającymi się pytaniami. Dzieci uczą się przy tym nie tylko zdobywania informacji, lecz także współpracy. Trzeba wysłuchać pomysłu innej osoby, wspólnie zaplanować działanie, podzielić się zadaniami i porównać efekty.

W codziennej pracy placówka korzysta również z elementów pedagogiki Montessori i Reggio Emilia. Ważne miejsce zajmują zainteresowania dziecka oraz tzw. prowokacje edukacyjne, czyli sytuacje i materiały zachęcające do samodzielnego odkrywania, eksperymentowania i stawiania kolejnych pytań.

Świat poza salą też może być miejscem nauki

Dziecięcej ciekawości trudno wyznaczyć granice przedszkolnej sali. Przyroda, architektura, ruch uliczny, wystawa w muzeum czy przedstawienie teatralne mogą dostarczyć materiału do obserwacji, rozmowy i dalszej pracy nad projektem.

Baby City wykorzystuje tę możliwość w ramach „Dni pustej klasy”. W piątki dzieci wychodzą poza placówkę - odwiedzają m.in. muzea, teatry, parki i filharmonię, a także poznają najbliższą okolicę. Wyjścia są powiązane z aktualnie realizowanymi projektami edukacyjnymi. Nie stanowią więc wyłącznie przerwy od zajęć, lecz pozwalają zobaczyć w rzeczywistości to, o czym wcześniej dzieci rozmawiały, albo zdobyć materiał do dalszych działań po powrocie.

Starsze grupy korzystają również z komunikacji miejskiej. Sama podróż może być okazją do obserwowania miasta, orientowania się w przestrzeni czy ćwiczenia zasad bezpiecznego poruszania się poza przedszkolem. Dziecko przekonuje się dzięki temu, że zdobywana wiedza ma związek z codziennym życiem.

Ciekawość potrzebuje przestrzeni, a nie gotowego scenariusza

Rozbudzanie ciekawości nie wymaga przygotowywania efektownego eksperymentu na każdy dzień. Czasami wystarczy nie odpowiadać natychmiast na wszystkie pytania. Innym razem warto pozwolić dziecku samodzielnie wybrać sposób wykonania zadania, przetestować własny pomysł albo poświęcić więcej czasu tematowi, który szczególnie je zainteresował.

Taką przestrzeń można tworzyć zarówno w domu, jak i w przedszkolu. Znaczenie ma przy tym środowisko, w którym pytanie dziecka nie przeszkadza w realizacji planu, ale może stać się początkiem kolejnego działania. W Baby City ciekawość łączy się z rozwijaniem myślenia matematycznego, technicznego i twórczego, komunikacji, współdziałania oraz samodzielności. Ważnym elementem programu jest także immersja językowa - w każdej grupie pracuje nauczyciel anglojęzyczny lub native speaker, dzięki czemu angielski pojawia się w codziennej komunikacji i podczas realizowania projektów.

Jeżeli jako rodzic jesteś zainteresowany takim podejściem do edukacji, sprawdź informacje dotyczące rekrutacji, prowadzonych grup wiekowych i kontaktu z Baby City. Placówka działa przez cały rok, również w wakacje, w godzinach 7:30–18:00.

Wspieranie ciekawości nie polega na tym, aby dziecko jak najwcześniej znało odpowiedzi na jak największą liczbę pytań. Ważniejsze jest, aby chciało je zadawać, potrafiło szukać rozwiązań i nie zniechęcało się, gdy pierwsza próba się nie powiedzie. Tak rozumiana edukacja pozwala zachować naturalną potrzebę odkrywania świata, a jednocześnie stopniowo rozwija umiejętności, które przydadzą się dziecku na kolejnych etapach nauki.