Czerniak oka i promieniowanie UV. Dlaczego profilaktyka ma znaczenie?

Choć to lato wydaje się oczywistym okresem, kiedy powinniśmy szczególnie dbać o ochronę przeciwsłoneczną, przed szkodliwymi skutkami promieniowania należy chronić się przez cały rok. Co roku w Polsce rozpoznaje się około 300–400 nowych przypadków zachorowań na czerniaka oka. Dlatego tak ważna jest odpowiednia ochrona i profilaktyka. Warto także wziąć udział w bezpłatnych badaniach przesiewowych organizowanych przez samorząd województwa mazowieckiego w ramach akcji „Dobry wzrok Mazowszan”.

Co to jest czerniak oka?

– Czerniak błony naczyniowej oka jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym gałki ocznej u osób dorosłych, choć jednocześnie należy do chorób rzadkich – wskazuje prof. Agnieszka Kamińska, kierownik Katedry Okulistyki Collegium Medicum UKSW, ordynator Oddziału Okulistycznego w Międzyleskim Szpitalu Specjalistycznym w Warszawie, wojewódzki konsultant w dziedzinie okulistyki dla województwa mazowieckiego. – W Polsce rozpoznaje się około 300–400 nowych przypadków rocznie. Błona naczyniowa składa się z trzech części: tęczówki, ciała rzęskowego i naczyniówki. Najczęściej nowotwór rozwija się właśnie w naczyniówce położonej w tylnej części oka.

We wczesnym stadium czerniak często przebiega bezobjawowo i bywa wykrywany przypadkiem w trakcie rutynowego badania okulistycznego. Jeśli pojawią się objawy, są to:

• pogorszenie ostrości wzroku,
• błyski lub mroczki przed oczami,
•  ubytki w polu widzenia,
• zniekształcenia obrazu,
• rzadziej ból oka lub widoczna zmiana w obrębie tęczówki,

Każda nagła zmiana wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.

Jak się chronić?

Warto zadbać o to, by nasze okulary przeciwsłoneczne były naprawdę dobrej jakości – to znaczy, by zapewniały pełną ochronę przeciw promieniowaniu UV-A i UV-B. Jak podkreśla prof. Agnieszka Kamińska, jest to ważny element profilaktyki. Badania sugerują, że promieniowanie UV może odgrywać pewną rolę w rozwoju tej choroby, obok takich czynników jak jasna tęczówka, jasna karnacja, wiek czy długotrwała ekspozycja zawodowa lub środowiskowa na promieniowanie słoneczne.

Sposób leczenia

W wielu przypadkach możliwe jest leczenie oszczędzające gałkę oczną. Sposób leczenia zależy od wielkości i umiejscowienia guza oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. – Najczęściej stosowaną metodą jest brachyterapia polegająca na czasowym przyszyciu do ściany gałki ocznej specjalnej płytki promieniotwórczej, która precyzyjnie napromienia guz – tłumaczy prof. Agnieszka Kamińska. – W wybranych przypadkach wykorzystuje się również protonoterapię lub inne metody radioterapii.

Usunięcie gałki ocznej może być konieczne dopiero wtedy, kiedy guz jest bardzo duży lub leczenie oszczędzające nie jest już możliwe.

Ostateczny efekt leczenia zależy przede wszystkim od wielkości i lokalizacji guza oraz od momentu jego wykrycia. Im wcześniej choroba zostanie rozpoznana, tym większe są możliwości zastosowania leczenia oszczędzającego. – Dlatego tak istotne są regularne badania okulistyczne i szybka diagnostyka w przypadku pojawienia się niepokojących objawów – podkreśla pani profesor.

Podstawą profilaktyki są regularne badania obejmujące:

• ocenę ostrości wzroku,
• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• biomikroskopię przedniego odcinka oka,
• badania dna oka po rozszerzeniu źrenicy,
• ultrasonografię gałki ocznej (USG),
• optyczną koherentną tomografię (OCT) – gdy istnieją wskazania.

– Wczesne wykrycie czerniaka oka zwiększa szanse na skuteczne leczenie i zachowanie widzenia – zaznacza prof. Agnieszka Kamińska. – Dlatego regularne kontrole okulistyczne powinny być stałym elementem profilaktyki u dorosłych.

Dobry wzrok Mazowszan

Do profilaktyki w zakresie chorób oczu zachęca także samorząd województwa mazowieckiego. W tym roku już po raz trzeci jest realizowany program „Dobry wzrok Mazowszan”, w ramach którego można bezpłatnie skorzystać z badań przesiewowych pod okiem specjalistów.

– Nasz program jest realizowany w wielu mazowieckich miastach, tak by jak najwięcej mieszkańców mogło bezpłatnie przebadać wzrok. Tylko w tym roku skorzystało z niego już 500 osób. W ramach zeszłorocznej edycji przebadaliśmy 1400 osób, spośród których ponad 300 zostało skierowanych do szerszej diagnostyki – podsumowuje Anna Brzezińska, członkini zarządu województwa mazowieckiego.

^{Fot. Tomasz Słupski}

Akcja „Dobry wzrok Mazowszan” jest skierowana do wszystkich dorosłych mieszkańców Mazowsza. Badania są wykonywane przez kadrę Oddziału Okulistyki Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie. Placówka użycza też najwyższej klasy sprzęt medyczny.

– Badania wykonane z użyciem nowoczesnego sprzętu pozwalają na wykrycie wielu chorób, w tym nowotworów narządu wzroku. Wśród nich jest czerniak, na którego coraz częściej chorują także mieszkańcy Mazowsza. Mamy nadzieję, że badania pomogą uratować czyjeś życie. W tym roku w ramach program „Dobry wzrok Mazowszan” zaplanowaliśmy w sumie osiem spotkań na terenie całego regionu. Przed nami jeszcze cztery – mówi marszałek Adam Struzik.

W tym roku swój wzrok będzie jeszcze można sprawdzić: 19 września w Garwolinie, 17 października w Jońcu, 14 listopada w Łącku i 28 listopada w Szydłowcu.